Kiedy padają słowa „bitwa pod Grunwaldem”, staje nam przed oczyma książę Witold w purpurze i rozwiany płaszcz wielkiego mistrza. Słynny obraz Jana Matejki (1838-1893),tak mocno krytykowany przez współczesnych artyście, zawładnął na dziesięciolecia masową wyobraźnią Polaków.
Do żadnego z dzieł z przeszłości, nie tylko tego autora, artyści nie wracali tak często. Jednym z pierwszych, który bezpośrednio odniósł się do matejkowskiej „Bitwy”, był Stanisław Wyspiański – tworząc jej słynną karykaturę przedstawiającą „Bitwę” płynną, splątaną kreską.
W 1931 roku swoją wizję „Bitwy...” przedstawił Wojciech Kossak (1856-1942). Pisał w liście do żony: „(...) wyobraź sobie, prześcignąć Matejkę!”. Kossak malował obraz na zamówienie Muzeum Narodowego w Warszawie. Chciał, by dzieło to było kwintesencją jego wiedzy, temperamentu i – jak twierdził – „tego bajecznego talentu”. Okazały olejny szkic do obrazu Kossaka, eksponowanego w Muzeum Wojska Polskiego, namalowany 1931 r., znajduje się w zbiorach MWiM od 1960 r.
Inne podejście do tematu pokazała Grupa Łódź Kaliska. Stworzyła pastiszową wersję „Bitwy” według matejkowskiego obrazu. W jej realizacji brało udział kilkadziesiąt osób. Powstało pięć fotograficznych kompozycji interpretujących dzieło mistrza. Artyści z grupy przewrotnie głosili: „Nasza bitwa pod względem informacyjnym nie różni się niczym od pracy Matejki”. Zapewne odnosili się tym stwierdzeniem do dyskusji toczonej pod koniec XIX w. Wówczas współcześni Matejce krytycy sztuki – Stanisław Witkiewicz (ojciec Witkacego) i Stanisław Tarnowski – zarzucali artyście rozmijanie się z prawdą historyczną.
A przecież Matejko jako malarz historyczny nigdy swojej przedstawianej rzeczywistości nie widział, podobnie zresztą jak artyści Łodzi Kaliskiej.
Obraz inspirowany rocznicą wielkiej bitwy powstał także w pracowni wybitnego malarza, Edwarda Dwurnika (1943-2018). „Każdy malarz chciałby mieć swoją Guernicę” – mówił artysta, nawiązując do słynnego dzieła Picassa. Jego Guernicą jest ukończona w kwietniu 2010 roku własna wersja „Bitwy pod Grunwaldem”, uniwersalny obraz rzeczywistości pełnej konfliktów i przemocy. Obraz poza tytułem niewiele łączy z dziełem Matejki. Tu historyczna bitwa przekształca się we współczesną bijatykę. Nie ma odniesień do postaci faktycznie walczących pod Grunwaldem w lipcu 1410 r. Na obrazie Dwurnika okładają się kijami anonimowe postaci. Niektórzy z wojaków jadą na wózkach inwalidzkich. W użyciu są miecze, noże i broń palna. Wszyscy walczą ze wszystkimi, nie wiadomo, jaki jest cel i sens tej walki. Tu nie poznamy wroga po białym płaszczu z czarnym krzyżem jak na obrazie Matejki. Wreszcie TU nie będzie zwycięzców. Wielki książę litewski nie uniesie miecza na znak victorii. „Bitwa…” Dwurnika ukazuje współczesną „nawalankę”, ludzi zawiedzionych i rozczarowanych, których agresywne zachowanie symbolizuje społeczne podziały, zamieszanie i chaos w każdej dziedzinie życia. Obraz powstał 16 lat temu, a bijatyki, wojny i spory rozgościły się w przestrzeni publicznej i prywatnej niestety w najlepsze.
Grażyna Prusińska
1.Stanisław Wyspiański, Karykatura „Bitwy pod Grunwaldem” Jana Matejki, ok. 1900, kredka, papier
2.Wojciech Kossak, Bitwa pod Grunwaldem, 1931, olej, płótno fot. Grzegorz Kumorowicz
3.Łódź Kaliska, Bitwa pod Grunwaldem, 1999, fotografia, płyta fotograficzna fot. Grzegorz Kumorowicz
4.Edward Dwurnik, Bitwa pod Grunwaldem, 2010, olej, płótno fot. Grzegorz Kumorowicz
W 1931 roku swoją wizję „Bitwy...” przedstawił Wojciech Kossak (1856-1942). Pisał w liście do żony: „(...) wyobraź sobie, prześcignąć Matejkę!”. Kossak malował obraz na zamówienie Muzeum Narodowego w Warszawie. Chciał, by dzieło to było kwintesencją jego wiedzy, temperamentu i – jak twierdził – „tego bajecznego talentu”. Okazały olejny szkic do obrazu Kossaka, eksponowanego w Muzeum Wojska Polskiego, namalowany 1931 r., znajduje się w zbiorach MWiM od 1960 r.
Inne podejście do tematu pokazała Grupa Łódź Kaliska. Stworzyła pastiszową wersję „Bitwy” według matejkowskiego obrazu. W jej realizacji brało udział kilkadziesiąt osób. Powstało pięć fotograficznych kompozycji interpretujących dzieło mistrza. Artyści z grupy przewrotnie głosili: „Nasza bitwa pod względem informacyjnym nie różni się niczym od pracy Matejki”. Zapewne odnosili się tym stwierdzeniem do dyskusji toczonej pod koniec XIX w. Wówczas współcześni Matejce krytycy sztuki – Stanisław Witkiewicz (ojciec Witkacego) i Stanisław Tarnowski – zarzucali artyście rozmijanie się z prawdą historyczną.
A przecież Matejko jako malarz historyczny nigdy swojej przedstawianej rzeczywistości nie widział, podobnie zresztą jak artyści Łodzi Kaliskiej.
Obraz inspirowany rocznicą wielkiej bitwy powstał także w pracowni wybitnego malarza, Edwarda Dwurnika (1943-2018). „Każdy malarz chciałby mieć swoją Guernicę” – mówił artysta, nawiązując do słynnego dzieła Picassa. Jego Guernicą jest ukończona w kwietniu 2010 roku własna wersja „Bitwy pod Grunwaldem”, uniwersalny obraz rzeczywistości pełnej konfliktów i przemocy. Obraz poza tytułem niewiele łączy z dziełem Matejki. Tu historyczna bitwa przekształca się we współczesną bijatykę. Nie ma odniesień do postaci faktycznie walczących pod Grunwaldem w lipcu 1410 r. Na obrazie Dwurnika okładają się kijami anonimowe postaci. Niektórzy z wojaków jadą na wózkach inwalidzkich. W użyciu są miecze, noże i broń palna. Wszyscy walczą ze wszystkimi, nie wiadomo, jaki jest cel i sens tej walki. Tu nie poznamy wroga po białym płaszczu z czarnym krzyżem jak na obrazie Matejki. Wreszcie TU nie będzie zwycięzców. Wielki książę litewski nie uniesie miecza na znak victorii. „Bitwa…” Dwurnika ukazuje współczesną „nawalankę”, ludzi zawiedzionych i rozczarowanych, których agresywne zachowanie symbolizuje społeczne podziały, zamieszanie i chaos w każdej dziedzinie życia. Obraz powstał 16 lat temu, a bijatyki, wojny i spory rozgościły się w przestrzeni publicznej i prywatnej niestety w najlepsze.
Grażyna Prusińska
1.Stanisław Wyspiański, Karykatura „Bitwy pod Grunwaldem” Jana Matejki, ok. 1900, kredka, papier
2.Wojciech Kossak, Bitwa pod Grunwaldem, 1931, olej, płótno fot. Grzegorz Kumorowicz
3.Łódź Kaliska, Bitwa pod Grunwaldem, 1999, fotografia, płyta fotograficzna fot. Grzegorz Kumorowicz
4.Edward Dwurnik, Bitwa pod Grunwaldem, 2010, olej, płótno fot. Grzegorz Kumorowicz
