16 kwietnia 2026 roku, w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, w 140. rocznicę wydania pierwszego numeru „Gazety Olsztyńskiej” odbyła się konferencja poświęcona działalności tego wydawnictwa od chwili powstania w 1886 roku do 1939 roku.
Konferencję otworzył Piotr Żuchowski, dyrektor MWiM, mówiąc o sile przesłania tożsamościowego związanego z przedwojenną „Gazetą Olsztyńską”, która była nie tylko gazetą, ale przede wszystkim instytucjonalnym i duchowym przewodnikiem ruchu polskiego na Warmii.
Dzisiejszy jubileusz to nie tylko wspomnienie historycznej daty, ale przede wszystkim hołd dla idei, która przetrwała próbę czasu i brutalne próby likwidacji.
Niezwykle ważne jest to, że Dom „Gazety Olsztyńskiej” funkcjonuje dziś jako integralna część Muzeum Warmii i Mazur. Największa instytucja kultury w naszym województwie, poprzez swoją wielooddziałową strukturę, tworzy unikatową przestrzeń dla zachowania materialnych i niematerialnych świadectw historii regionu. W ramach tego wielkiego organizmu muzealnego, każdy z siedmiu oddziałów realizuje własny, określony przekaz historyczno-merytoryczny. Dzięki takiemu podejściu, Muzeum Warmii i Mazur buduje kompleksowy i wielowymiarowy obraz dziejów naszych ziem: olsztyńską działalność Mikołaja Kopernika, funkcjonowanie dworu biskupów warmińskich, poddanych królów polskich w Lidzbarku Warmińskim, etnograficzne bogactwo Mazur, bogate zbiory bezcennej sztuki w dworach miejscowej szlachty aż do walki o prawa polskojęzycznych Warmiaków.
W tej mozaice historycznej Dom „Gazety Olsztyńskiej” zajmuje miejsce fundamentalne. To właśnie tutaj opowiadamy historię wydawnictwa, które od momentu powstania w 1886 roku aż do 1939 roku, było pismem głęboko patriotycznym i katolickim. Założone przez Jana Liszewskiego, a kontynuowane przez rodzinę Pieniężnych, pismo stawiało sobie za cel obronę religii katolickiej, języka polskiego i narodowej tożsamości. Język i wiara, narodowa kultura, stały się fundamentem, na którym funkcjonowało wydawnictwo.
Pamiętajmy, że „Gazeta Olsztyńska” była czymś więcej niż tylko źródłem informacji – była instytucją, która scalała i integrowała ruch polski na Warmii. Wokół jej redakcji gromadzili się ludzie, którzy mimo funkcjonowania w granicach państwa niemieckiego i nasilonej germanizacji, czuli silną więź z Polską. Gazeta wspierała polskie organizacje, inspirowała inicjatywy edukacyjne i dodawała odwagi lokalnej społeczności, stając się prawdziwym sercem wspólnoty.
Dzisiejsze muzeum, mieszczące się w odbudowanej siedzibie redakcji, nie jest jedynie miejscem przechowywania pamiątek. To żywy pomnik czynu polskiego, który – wspierany przez autorytet i zasoby Muzeum Warmii i Mazur – kształtuje współczesne postawy obywatelskie w oparciu o wartości, które przyświecały twórcom gazety. To miejsce szczególnie ukierunkowane na edukację, bo w ten sposób budujemy kapitał mieszkańców, którzy będą czuli silną patriotyczną więź ze swoją ojczyzną, Polską i Warmią. W tym miejscu należy głęboko pokłonić się mądrości naszych poprzedników, którzy pamiętali, że bez pamięci o przeszłości „Gazety Olsztyńskiej” nie da się w pełni prawdziwie mówić o historii naszego regionu.
Naszymi specjalnymi gośćmi byli potomkowie redaktorów przedwojennej „Gazety Olsztyńskiej”: Barbara i Ziemowit Pieniężni, Radosława Pieniężna-Grabowska, Stefan Bojarski z córką Dorotą.
Niezwykle ważnym momentem konferencji było przekazanie przez Beatę Brokowską do zbiorów MWiM jednego z oryginalnych wydań „Gazety Olsztyńskiej”. Za ten dar serdecznie dziękujemy.
Spotkanie zakończyło niezwykle wzruszająca przemowa Ziemowita Pieniężnego, potomka jednego z redaktorów „Gazety Olsztyńskiej”, który dziękował za staranne przechowanie pamięci o czynach jego przodków.
Joachim Martusewicz przekazał dyrektorowi Piotrowi Żuchowskiemu pamiątkowa grafikę wykonaną w Pracowni Starych Technik Drukarskich Biblioteki Wojewódzkiej jako dar od Stowarzyszenia Areszt Sztuki.
Uczestnicy konferencji złożyli wieniec przy kamieniu upamiętniającym Seweryna Pieniężnego.
Serdecznie dziękujemy naszym prelegentom, którzy wygłosili referaty:
prof. dr hab. Andrzej Kopiczko –„Gazeta Olsztyńska” z lat 1866-1914 jako źródło do opracowania dziejów diecezji warmińskiej
dr Jan Chłosta - Redaktorzy „Gazety Olsztyńskiej” w latach 1886 – 1939
Beata Brokowska - Rola kobiet związanych ze środowiskiem „Gazety Olsztyńskiej” w życiu polskim na Warmii w latach 1886-1939
prof. dr hab. Stanisław Achremczyk - Olsztyn w świetle doniesień Gazety Olsztyńskiej ma przełomie XIX i XX wieku
dr Anna Bujko - Dodatki do „Gazety Olsztyńskiej”
Małgorzata Strzyżewska - Odbudowa „Domu Gazety Olsztyńskiej" (1988-1992)
Danuta Syrwid - Kwerendy i digitalizacja „Gazety Olsztyńskiej" 1886-1939
Konferencję prowadziła dr Kinga Raińska, kierowniczka Muzeum Dom „Gazety Olsztyńskiej”.
Konferencja została zorganizowana we współpracy z Towarzystwem Naukowym im. Kętrzyńskiego.
Patronem medialnym wydarzenia była „Gazeta Olsztyńska”.
Dzisiejszy jubileusz to nie tylko wspomnienie historycznej daty, ale przede wszystkim hołd dla idei, która przetrwała próbę czasu i brutalne próby likwidacji.
Niezwykle ważne jest to, że Dom „Gazety Olsztyńskiej” funkcjonuje dziś jako integralna część Muzeum Warmii i Mazur. Największa instytucja kultury w naszym województwie, poprzez swoją wielooddziałową strukturę, tworzy unikatową przestrzeń dla zachowania materialnych i niematerialnych świadectw historii regionu. W ramach tego wielkiego organizmu muzealnego, każdy z siedmiu oddziałów realizuje własny, określony przekaz historyczno-merytoryczny. Dzięki takiemu podejściu, Muzeum Warmii i Mazur buduje kompleksowy i wielowymiarowy obraz dziejów naszych ziem: olsztyńską działalność Mikołaja Kopernika, funkcjonowanie dworu biskupów warmińskich, poddanych królów polskich w Lidzbarku Warmińskim, etnograficzne bogactwo Mazur, bogate zbiory bezcennej sztuki w dworach miejscowej szlachty aż do walki o prawa polskojęzycznych Warmiaków.
W tej mozaice historycznej Dom „Gazety Olsztyńskiej” zajmuje miejsce fundamentalne. To właśnie tutaj opowiadamy historię wydawnictwa, które od momentu powstania w 1886 roku aż do 1939 roku, było pismem głęboko patriotycznym i katolickim. Założone przez Jana Liszewskiego, a kontynuowane przez rodzinę Pieniężnych, pismo stawiało sobie za cel obronę religii katolickiej, języka polskiego i narodowej tożsamości. Język i wiara, narodowa kultura, stały się fundamentem, na którym funkcjonowało wydawnictwo.
Pamiętajmy, że „Gazeta Olsztyńska” była czymś więcej niż tylko źródłem informacji – była instytucją, która scalała i integrowała ruch polski na Warmii. Wokół jej redakcji gromadzili się ludzie, którzy mimo funkcjonowania w granicach państwa niemieckiego i nasilonej germanizacji, czuli silną więź z Polską. Gazeta wspierała polskie organizacje, inspirowała inicjatywy edukacyjne i dodawała odwagi lokalnej społeczności, stając się prawdziwym sercem wspólnoty.
Dzisiejsze muzeum, mieszczące się w odbudowanej siedzibie redakcji, nie jest jedynie miejscem przechowywania pamiątek. To żywy pomnik czynu polskiego, który – wspierany przez autorytet i zasoby Muzeum Warmii i Mazur – kształtuje współczesne postawy obywatelskie w oparciu o wartości, które przyświecały twórcom gazety. To miejsce szczególnie ukierunkowane na edukację, bo w ten sposób budujemy kapitał mieszkańców, którzy będą czuli silną patriotyczną więź ze swoją ojczyzną, Polską i Warmią. W tym miejscu należy głęboko pokłonić się mądrości naszych poprzedników, którzy pamiętali, że bez pamięci o przeszłości „Gazety Olsztyńskiej” nie da się w pełni prawdziwie mówić o historii naszego regionu.
Naszymi specjalnymi gośćmi byli potomkowie redaktorów przedwojennej „Gazety Olsztyńskiej”: Barbara i Ziemowit Pieniężni, Radosława Pieniężna-Grabowska, Stefan Bojarski z córką Dorotą.
Niezwykle ważnym momentem konferencji było przekazanie przez Beatę Brokowską do zbiorów MWiM jednego z oryginalnych wydań „Gazety Olsztyńskiej”. Za ten dar serdecznie dziękujemy.
Spotkanie zakończyło niezwykle wzruszająca przemowa Ziemowita Pieniężnego, potomka jednego z redaktorów „Gazety Olsztyńskiej”, który dziękował za staranne przechowanie pamięci o czynach jego przodków.
Joachim Martusewicz przekazał dyrektorowi Piotrowi Żuchowskiemu pamiątkowa grafikę wykonaną w Pracowni Starych Technik Drukarskich Biblioteki Wojewódzkiej jako dar od Stowarzyszenia Areszt Sztuki.
Uczestnicy konferencji złożyli wieniec przy kamieniu upamiętniającym Seweryna Pieniężnego.
Serdecznie dziękujemy naszym prelegentom, którzy wygłosili referaty:
prof. dr hab. Andrzej Kopiczko –„Gazeta Olsztyńska” z lat 1866-1914 jako źródło do opracowania dziejów diecezji warmińskiej
dr Jan Chłosta - Redaktorzy „Gazety Olsztyńskiej” w latach 1886 – 1939
Beata Brokowska - Rola kobiet związanych ze środowiskiem „Gazety Olsztyńskiej” w życiu polskim na Warmii w latach 1886-1939
prof. dr hab. Stanisław Achremczyk - Olsztyn w świetle doniesień Gazety Olsztyńskiej ma przełomie XIX i XX wieku
dr Anna Bujko - Dodatki do „Gazety Olsztyńskiej”
Małgorzata Strzyżewska - Odbudowa „Domu Gazety Olsztyńskiej" (1988-1992)
Danuta Syrwid - Kwerendy i digitalizacja „Gazety Olsztyńskiej" 1886-1939
Konferencję prowadziła dr Kinga Raińska, kierowniczka Muzeum Dom „Gazety Olsztyńskiej”.
Konferencja została zorganizowana we współpracy z Towarzystwem Naukowym im. Kętrzyńskiego.
Patronem medialnym wydarzenia była „Gazeta Olsztyńska”.
