„Sztuka musi być radością i wolnością”
To słowa jednej z najważniejszych rzeźbiarek polskiej awangardy po II wojnie światowej. Ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie, studia na Wydziale Rzeźby podjęła za namową Xawerego Dunikowskiego, ale nie wybrała jego pracowni, lecz uczyła się u prof. Jerzego Bandury, który dawał studentom większą swobodę. Dyplom obroniła w 1954 r. Zajmowała się także malarstwem, rysunkiem i fotografią. Choć w sztuce polskiej wszechobecny był wówczas socrealizm, to Wandzie Czełkowskiej, przynależnej do krakowskiego środowiska nieulegającego socwpływom, udało się uchronić swoją twórczość przed państwową ideologią.
Zainteresowania naukami ścisłymi i filozofią przeniosła na praktykę artystyczną, poddając własną twórczość swoistym rygorom. Dla niej praca nad rzeźbą była intelektualnym wyzwaniem, istotą rozumienia pojęcia rzeźby. Lata 60. XX w. były czasem budowania pozycji na scenie artystycznej. W 1962 r. Czełkowska wygrała konkurs na rzeźbę plenerową kompozycją „Gracze” , która miała pojawić na Plantach w Krakowie. Projektu nie zrealizowano, ale praca artystki została utrwalona w kadrach filmu Andrzeja Wajdy „Człowiek z marmuru” (1976). W 2006 r. na krakowskich Plantach stanęła rzeźba „Fortepian Chopina”, zaprojektowana przez Marię Jaremę (1908-1958), a wykonana przez Czełkowską – twórcze spotkanie dwóch wybitnych artystek.
W „Graczach” czytelne są odwołania do odległych tradycji rzeźbiarskich, podobnie jak w należącej do zbiorów Muzeum Warmii i Mazur „Kobiecie”. Powstała w latach 60. XX w. praca ukazuje postać nagiej kobiety wpisaną w formę prostokąta. Zwarta, surowa, uproszczona kompozycja, poddana estetyce i porządkowi przedstawiania postaci w sztuce starożytnego Egiptu, ma w sobie archetypiczny rys przywołujący pierwotne figury paleolitycznych Wenus. Zwięzła forma, dość karkołomna poza, miękko opracowane gładkie płaszczyzny dolnej części kompozycji i kontrastujące ostre cięcia geometryzujące górną część pracy, tworzą wrażenie monumentalizmu tej liczącej tyko 140 cm rzeźby.
G.P.
PS W życiorysie Wandy Czełkowskiej pojawia się wątek Olsztyna: tu zdawała maturę i tu spotkała Xawerego Dunikowskiego.
Wanda Czełkowska, Kobieta, l. 60. XX w., cement, opiłki żelaza, patynowanie, zbiory rzeźby współczesnej MWiM
fot. Barbara Ciukszo
Zainteresowania naukami ścisłymi i filozofią przeniosła na praktykę artystyczną, poddając własną twórczość swoistym rygorom. Dla niej praca nad rzeźbą była intelektualnym wyzwaniem, istotą rozumienia pojęcia rzeźby. Lata 60. XX w. były czasem budowania pozycji na scenie artystycznej. W 1962 r. Czełkowska wygrała konkurs na rzeźbę plenerową kompozycją „Gracze” , która miała pojawić na Plantach w Krakowie. Projektu nie zrealizowano, ale praca artystki została utrwalona w kadrach filmu Andrzeja Wajdy „Człowiek z marmuru” (1976). W 2006 r. na krakowskich Plantach stanęła rzeźba „Fortepian Chopina”, zaprojektowana przez Marię Jaremę (1908-1958), a wykonana przez Czełkowską – twórcze spotkanie dwóch wybitnych artystek.
W „Graczach” czytelne są odwołania do odległych tradycji rzeźbiarskich, podobnie jak w należącej do zbiorów Muzeum Warmii i Mazur „Kobiecie”. Powstała w latach 60. XX w. praca ukazuje postać nagiej kobiety wpisaną w formę prostokąta. Zwarta, surowa, uproszczona kompozycja, poddana estetyce i porządkowi przedstawiania postaci w sztuce starożytnego Egiptu, ma w sobie archetypiczny rys przywołujący pierwotne figury paleolitycznych Wenus. Zwięzła forma, dość karkołomna poza, miękko opracowane gładkie płaszczyzny dolnej części kompozycji i kontrastujące ostre cięcia geometryzujące górną część pracy, tworzą wrażenie monumentalizmu tej liczącej tyko 140 cm rzeźby.
G.P.
PS W życiorysie Wandy Czełkowskiej pojawia się wątek Olsztyna: tu zdawała maturę i tu spotkała Xawerego Dunikowskiego.
Wanda Czełkowska, Kobieta, l. 60. XX w., cement, opiłki żelaza, patynowanie, zbiory rzeźby współczesnej MWiM
fot. Barbara Ciukszo
