Średniowieczna karta z antyfonarza

2024-01-30 10:11:43 (ost. akt: 2024-01-30 10:22:42)

„Mają swoje losy księgi” – mówi popularne powiedzenie. Ale również pojedyncze karty z książek miewają interesujące biografie.

Średniowieczna karta z antyfonarza
Wiele bibliotek, muzeów i archiwów zawiera w swoich zbiorach obiekty podobne do prezentowanej dwa tygodnie temu karty ze średniowiecznego kodeksu, która zyskała drugie życie jako element okładki nowożytnego inwentarza. W dawnych wiekach ponowne wykorzystywanie materiału piśmienniczego było bowiem częstą praktyką. Dziś prezentujemy kolejny zabytek, będący świadectwem tego zwyczaju.

W księgozbiorze Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie znajduje się pergaminowa karta o wymiarach ok. 33 na 24 cm oznaczoną sygnaturą rkps 33. Z obu stron widnieje na niej zapis melodii przy pomocy neum (były to poprzedniczki nut używane w średniowiecznej Europie) oraz równoległy tekst pieśni. Jedna strona jest jednak prawie całkowicie nieczytelna z powodu wytarcia i zabrudzenia.

Karta pochodzi ze średniowiecznego antyfonarza, czyli księgi liturgicznej zawierającej melodie i teksty pieśni używanych w Kościele. Nazwa ta pochodzi od antyfon, czyli krótkich wersów używanych jako refren podczas śpiewów liturgicznych. Na karcie widnieją antyfony na święta św. Doroty oraz katedry św. Piotra w Rzymie.

Widoczne ślady złożenia wskazują, że gdy antyfonarz wyszedł z użycia, karta stała się elementem okładki księgi o mniejszym formacie. Na brzegach znajdują się niewielkie dziurki – ślad po zamocowaniu do okładki. Można również bez trudu określić, która strona karty była zwrócona do zewnątrz, a która do wewnątrz. Niewielka plama czerwonego laku to najpewniej pozostałość oderwanej pieczęci. Prawdopodobnie księga, w której oprawie znalazła się karta, była zabezpieczana właśnie w taki sposób.

Niestety o tym, czyją własnością była karta i gdzie się znajdowała przez wieki, niewiele da się powiedzieć. Nie znajdują się na niej żadne znaki własności ani zapiski proweniencyjne poza pieczątką biblioteki muzeum. Wiadomo, że trafiła do zbiorów MWiM z Barczewa, a to oznacza, że może pochodzić z tamtejszego klasztoru bernardynów. Ciekawostką jest fakt, że w zbiorach tego konwentu prawdopodobnie przez pewien czas znajdował się również słynny wolumin medyczny Mikołaja Kopernika.

Michał Kulpa

Fot. Łukasz Kulicki

Kalendarium

« niedziela, 3 marca 2024 »
Pn Wt Śr Czw Pt So N
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
Zobacz pełne kalendarium »

Samorzad Wojewodztwa

Poznaj lepiej nasz region:

facebook youtube

niedziela 3 Marca
  • Mikołaj Kopernik – Gra
  • Stowarzyszenie Miłośników Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie
  • Konserwacja i restauracja XIV-wiecznego zamku w Lidzbarku Warmińskim – perły architektury gotyckiej w Polsce – III etap
  • Logo roku Mikołaja Kopernika
  • Oferta najmu sal
  • Katalog on-line biblioteki Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie
  • Centrum Spotkań Europejskich
  • Strona projektu: