W 1543 roku po raz pierwszy ukazuje się dzieło „De revolutionibus orbium coelestium” Mikołaja Kopernika. Choć astronom przez większość życia związany był z naszym regionem – a w szczególności z Warmią – jego „De revolutionibus...” zostało wydane aż w Bawarii.
Nasuwa się więc pytanie, dlaczego Kopernik dzieło swojego życia wydał w odległej Norymberdze? Wiemy, że studiował w Krakowie i tam również drukował swoje tłumaczenia listów Teofilakta z Symokatty. Mógł więc wybrać Kraków, a nawet dużo bliższy Gdańsk; w końcu to właśnie w Gdańsku jego uczeń Georg von Lauchen (znany również jako Retyk) opublikował „Narratio prima” – pierwszą relację z wykładu heliocentrycznej i heliostatycznej budowy wszechświata Kopernika.
Prawdopodobnie o druku w Norymberdze zadecydował czysty pragmatyzm. Dzieło Kopernika była pracą naukową, pełną matematycznych i astronomicznych tablic. Taki druk musiał być nie lada wyzwaniem, a Norymberga w tamtych czasach słynęła z drukowania prac astronomicznych. Jest duża szansa, że astronom zwyczajnie uznał, że w Norymberdze załatwią sprawę bezproblemowo.
Mikołaj Kopernik pod koniec życia chorował, a wydawca jego dzieła znajdował się bardzo daleko. Uniemożliwiało to realną kontrolę nad drukiem i tym, co się w nim znajdzie. Redaktorem pierwszego wydania „De revolutionibus orbium coelestium” został Andreas Osiander – luterański teolog, który nie krył swojej krytycznej postawy wobec kopernikowskiej idei. Dlaczego więc naukowiec postanowił zaufać mu z wydaniem swojego najważniejszego dzieła? Odpowiedzi można szukać w postaci Retyka – jedynej osoby, którą można nazwać uczniem Kopernika. To prawdopodobnie on zapewnił astronoma, że dopilnuje druku i merytoryki pierwszego wydania. Entuzjazm i zapał młodego adepta musiały przekonać schorowanego Mikołaja do powierzenia mu tak ważnej kwestii jak druk jego dzieła.
Gdy o pierwszym wydaniu dowiedział się ówczesny warmiński biskup Jan Dantyszek, napisał on wierszowany utwór na cześć Kopernika. Astronom musiał dobrze pamiętać, że ten sam Dantyszek napominał go wcześniej w sprawie oskarżeń o niewłaściwe prowadzenie się. Mimo tego, dar biskupa przyjął z wdzięcznością i miał umieścić go jako wstęp do jego dzieła. Następnie pojawił się inny pomysł – we wstępie miała zostać zawarta dedykacja papieżowi. W tamtym okresie na tronie papieskim zasiadał Paweł III (Aleksander Farnese), którego astronom nazywał „uczonym matematykiem”. W rzeczywistości jednak Paweł III był raczej fanem astrologii i horoskopów, ale najwyraźniej to zupełnie nie przeszkadzało Kopernikowi.
Dedykacja miała zabezpieczyć „De Revolutionibus…” od zarzutu niezgodności z Pismem Świętym oraz uchronić samego autora od ewentualnej krytyki Kościoła. Paweł III był gorliwym papieżem, mocno tępiącym odstępców od wiary katolickiej. To on rzucił klątwę na króla Anglii Henryka VIII oraz powołał Święte Oficjum do zwalczania najmniejszych objawów herezji wśród katolików. Była więc to postać, u której Kopernik powinien zabiegać o dobre stosunki – w końcu to od papieża zależało, czy jego dzieło zostanie zaakceptowane.
Nadal nie wiemy, czy wiersz Dantyszka oraz list dedykacyjny Kopernika miały znaleźć się przed właściwym tekstem dzieła, czy też po napisaniu dedykacji w 1542 roku autor zrezygnował z umieszczenia na początku epigramu. Wiemy za to, że Kopernik na pewno wysłał do Norymbergi napisaną przez siebie przedmowę zadedykowaną papieżowi. To prawdopodobnie Andreas Osiander na własną rękę zadecydował o usunięciu wstępu i dodaniu własnej przedmowy. Czy był to wyraz niechęci wobec kopernikowskiej idei heliocentryzmu? Możliwe, ale warto tu zaznaczyć, że Osiander rzeczywiście podjął się druku dzieła Kopernika. Oprócz wstępu i rozszerzonej nazwy, zostało ono wydane tak, jak życzył sobie tego autor.
KRB
Źródła: Piotr Łopuszański „Mikołaj Kopernik. Nowe oblicze geniusza”.
Prawdopodobnie o druku w Norymberdze zadecydował czysty pragmatyzm. Dzieło Kopernika była pracą naukową, pełną matematycznych i astronomicznych tablic. Taki druk musiał być nie lada wyzwaniem, a Norymberga w tamtych czasach słynęła z drukowania prac astronomicznych. Jest duża szansa, że astronom zwyczajnie uznał, że w Norymberdze załatwią sprawę bezproblemowo.
Mikołaj Kopernik pod koniec życia chorował, a wydawca jego dzieła znajdował się bardzo daleko. Uniemożliwiało to realną kontrolę nad drukiem i tym, co się w nim znajdzie. Redaktorem pierwszego wydania „De revolutionibus orbium coelestium” został Andreas Osiander – luterański teolog, który nie krył swojej krytycznej postawy wobec kopernikowskiej idei. Dlaczego więc naukowiec postanowił zaufać mu z wydaniem swojego najważniejszego dzieła? Odpowiedzi można szukać w postaci Retyka – jedynej osoby, którą można nazwać uczniem Kopernika. To prawdopodobnie on zapewnił astronoma, że dopilnuje druku i merytoryki pierwszego wydania. Entuzjazm i zapał młodego adepta musiały przekonać schorowanego Mikołaja do powierzenia mu tak ważnej kwestii jak druk jego dzieła.
Gdy o pierwszym wydaniu dowiedział się ówczesny warmiński biskup Jan Dantyszek, napisał on wierszowany utwór na cześć Kopernika. Astronom musiał dobrze pamiętać, że ten sam Dantyszek napominał go wcześniej w sprawie oskarżeń o niewłaściwe prowadzenie się. Mimo tego, dar biskupa przyjął z wdzięcznością i miał umieścić go jako wstęp do jego dzieła. Następnie pojawił się inny pomysł – we wstępie miała zostać zawarta dedykacja papieżowi. W tamtym okresie na tronie papieskim zasiadał Paweł III (Aleksander Farnese), którego astronom nazywał „uczonym matematykiem”. W rzeczywistości jednak Paweł III był raczej fanem astrologii i horoskopów, ale najwyraźniej to zupełnie nie przeszkadzało Kopernikowi.
Dedykacja miała zabezpieczyć „De Revolutionibus…” od zarzutu niezgodności z Pismem Świętym oraz uchronić samego autora od ewentualnej krytyki Kościoła. Paweł III był gorliwym papieżem, mocno tępiącym odstępców od wiary katolickiej. To on rzucił klątwę na króla Anglii Henryka VIII oraz powołał Święte Oficjum do zwalczania najmniejszych objawów herezji wśród katolików. Była więc to postać, u której Kopernik powinien zabiegać o dobre stosunki – w końcu to od papieża zależało, czy jego dzieło zostanie zaakceptowane.
Nadal nie wiemy, czy wiersz Dantyszka oraz list dedykacyjny Kopernika miały znaleźć się przed właściwym tekstem dzieła, czy też po napisaniu dedykacji w 1542 roku autor zrezygnował z umieszczenia na początku epigramu. Wiemy za to, że Kopernik na pewno wysłał do Norymbergi napisaną przez siebie przedmowę zadedykowaną papieżowi. To prawdopodobnie Andreas Osiander na własną rękę zadecydował o usunięciu wstępu i dodaniu własnej przedmowy. Czy był to wyraz niechęci wobec kopernikowskiej idei heliocentryzmu? Możliwe, ale warto tu zaznaczyć, że Osiander rzeczywiście podjął się druku dzieła Kopernika. Oprócz wstępu i rozszerzonej nazwy, zostało ono wydane tak, jak życzył sobie tego autor.
KRB
Źródła: Piotr Łopuszański „Mikołaj Kopernik. Nowe oblicze geniusza”.
